حكايت واگذاري قنات حسين آباد (شريعت) به دانشگاه و احياء آن

     قنات حسين آباد معروف به قنات شريعت يا كلاته آقا از قناتهاي معروف گناباد بود كه تا چند سال قبل آب آن در انتهاي خيابان آيت ا… غفاري (خيابان شريعت سابق) در مقابل محل كنوني كلانتري 11 گناباد مورد استفاده قرار مي گرفت و باغ معروف شريعت و بخشي ديگر از اراضي اطراف آن از همين قنات آبياري مي شد.

اين قنات ارزشمند به مرور زمان مانند بسياري از ديگر قناتهاي كشور و منطقه به دلايل مختلف مسدود و با ريزش تدريجي آوار به متروكه بودن نزديك گرديد. افراد متعددي براي اينكه بتوانند به نحوي خانواده مرحوم شريعت زاده را متقاعد به واگذاري قنات و اراضي آن براي امور خاص كنند دست به كار شده بودند اما مساعي آقاي عليرضا شكيبا مدير محترم وقت آموزش و پرورش شهرستان گناباد و فرهنگ دوستي و عمق انديشه جناب آقاي محمدعلي شريعت ، به اهداء اين سرمايه گران به دانشگاه آزاد اسلامي با اهداف خيرخواهانه منجر شد و چگونگي بهره برداري از آن دهها و بلكه صدها ساعت فكر و اقدام مديريت دانشگاه را به خود اختصاص داد زيرا پيچيدگيهاي خاص خود را داشت. رساندن آب به مظهر قديم قنات علاوه بر اينكه هزينه بالايي را مي طلبيد به گونه اي بود كه زمين كشاورزي متعلق به دانشگاه در مظهر قنات وجود نداشت و اراضي مربوط به باغ شريعت نيز كاربري مسكوني يافته بود. زمين هاي بالادست مظهر قنات ، معارضين متعدد داشت و به راحتي قابل تصرف و بهره برداري صحيح نبود. بخشي از مسير قنات بخاطر تسطيح اراضي تخريب شده بود و اصلاً پيدا كردن مسير قنات با توجه به اينكه منطقه مذكور محل گذر قناتهاي متعدد است (در محلي كه حداقل سه قنات عمده در آن به ظاهر تلاقي مي كنند و به بند سه كاريز معروف است) كاري به غايت حساس و مشكل بود.

پيمايش هاي متعدد ميداني در صبح و شام و فرستادن مقني به چاههاي مختلف و مساعدتهاي جهاد محترم كشاورزي در جهت لايروبي بخشي از مسير قنات به اينجا منتهي شد كه بالاخره آب اين قنات در فاصله 5/5 كيلومتري از مظهر قديم آن (كل مسير قنات حدود 12 كيلومتر است) به وسيله پمپاژ از عمق حدود 80 متري آن استخراج و گامي بلند در مسير احياء اين قنات تاريخي برداشته شود.

از حسن اتفاق ، محل استخراج آب قطعه زميني يكصد هكتاري متعلق به دانشگاه است كه مسير قنات از وسط همين زمين مي گذرد ليكن در زمان واگذاري زمين از طرف سازمان محترم مسكن و شهرسازي كه پي گيريهاي قابل تقدير مديريت وقت دانشگاه را در پي داشته است اين فاكتور اصلاً مورد توجه نبوده است.

جالب اينكه عرض زمين مذكور 650 متر و طول آن 1580 متر است كه محل مناسب براي استخراج آب از سويي دقيقاً 325 متر با شرق و غرب زمين فاصله دارد و در نقطه مياني است و از طرف ديگر در ابتداي قسمت جنوبي و بالادست مزرعه واقع شده كه آب آن به راحتي در همه جاي اين قطعه صدهكتاري مورد استفاده قرار مي گيرد.

اگر چه طرح دانشگاه ايجاد مزرعه و باغ الگويي – تحقيقاتي در اين محدوده است و براي آن برنامه و طرح مصوب سازمان را نيز دارد ليكن با وجود آب شيرين و پايدار قنات،‌موقعيت بسيار عالي زمين و خوش آب و هوا بودن منطقه، اين قنات و اراضي آن سرمايه اي كلان براي شهر و دانشگاه است كه اميد است دانشگاه بتواند با بكارگيري صحيح آن راه استفاده بهينه از قابليتهاي مهم شهرستان را به ديگران بنمايد.

ماجراي واگذاري قنات از اينجا شروع شد كه دانشگاه با وجود چندين رشته تحصيلي كشاورزي ، فاقد مزرعه تحقيقاتي مستقل بود و ناگزير بود از مزارع استيجاري نظير بند سردولاب و امثال آن استفاده نمايد. تنها چاه كشاورزي و دامداري دانشگاه نيز كه در محل گاوداري دانشگاه در كلوت بالاي گناباد و در فاصله حدود يك كيلومتري شهر قرار داشت روز بروز با كم آبي و افت سطح آب مواجه بود و حتي نتوانست پاسخگوي گلخانه هزارمتري و دامداري چند رأسي دانشگاه باشد كه بخشي از آب با تانكر تأمين مي شد و در نهايت نيز كلاً بي آب شد.

از طرفي در طول سالهاي كودكي ام آرزوي اين را در سر مي پروراندم كه روزي بتوانم فاصله زادگاهم كلات تا گناباد را، آب جاري نموده و كناره راه را درختكاري كنم. قنات مسدود شده شريعت را كه زماني از آب گواراي آن نوشيده و طعم آنرا به خوبي به ياد داشتم فرصت مناسبي براي رفع مشكل دانشگاه و تحقق بخشي از ايده ديرينه خود مي دانستم لذا از همان روزهاي اول مكاتبه و مذاكره با جناب سيد محمدعلي شريعت كه مقيم آلمان بودند را آغاز نمودم اما جلب اعتماد ايشان، نياز به مساعدت ديگران هم داشت تا اينكه در حاشيه برگزاري همايش قنات در ارديبهشت ماه سال 1383 فرصتي دست داد كه با واسطه برخي از معتمدين شهر و مساعي آقاي عليرضا شكيبا در معيت آقاي شريعت سري به گلخانه پررونق و پربار دانشگاه در اراضي محدوده بند سردولاب زديم و همانجا ميهمانان و از جمله جناب شريعت به اين باور رسيدند كه مديريت دانشگاه توان بهره برداري مفيد از اين فرصت استثنايي را دارد و لذا جلسه اي در منزل مرحوم حاج حسين ارجمندي تشكيل و بعد از بحث و مذاكره در ميان ناباوري و تعجب حضار با اينكه دانشگاه حاضر به پرداخت وجهي براي خريد قنات بود، تمامي سهام خانواده شريعت به دانشگاه اهداء گرديد و از آن پس عمليات استخراج آب و تسطيح اراضي آغاز شد كه در دو سال اول حدود 20 اصله از انواع نهال در مزرعه غرس و انواع كشتها انجام شد و با سرعت تمام عمليات اجرايي آن در حال انجام است.

اما اراضي واگذار شده به همراه قنات كه در محدوده بالايي كلانتري 11 گناباد و حد فاصل استاديوم تا ابتداي جاده روستاي رهن واقع شده است و در سال 1331 توسط مالك قنات (مرحوم سيدحسين شريعت) اظهارنامه هاي ثبتي آن تكميل شده بود بعدها در سال 1354 توسط اداره امور اقتصادي وقت نيز با شماره پلاك ديگري ثبت و سند شده كه هم اكنون در اختيار سازمان محترم مسكن و شهرسازي است و البته بخشي از آن توسط افراد سودجو تصرف شده است. ليكن دانشگاه اقدامات خود براي ابطال سند مذكور را آغاز نموده و در دست اقدام دارد. باز پس گيري اين قطعه زمين حدود 28 هكتاري نيز زمينه ديگري براي گسترش آموزش عالي در گناباد خواهد بود.

برگرفته از کتاب بر بلندای گناباد از فراز دانشگاه به قلم دکتر محمدحسن هجرتی